Waarom het middle management cruciaal is voor wendbare organisaties

Lang gold het middenmanagement als een ‘overbodige laag’: te traag, te controlerend, te weinig vernieuwend.  Maar dat beeld kantelt. In wendbare organisaties, waar verandering de norm is, blijken leiders in het midden juist onmisbaar. Ze vormen de verbinding tussen de strategische visie en de dagelijkse realiteit in de organisatie.

Middle managers spelen een sleutelrol in het vertalen van strategie naar betekenisvolle actie.  Wat de top formuleert in termen van visie of doelstellingen, maken zij concreet en begrijpelijk voor hun teams. Ze zorgen ervoor dat strategie niet in presentaties blijft hangen, maar zichtbaar wordt in gedrag, processen en keuzes.

Tegelijk zijn middle managers de dragers van de organisatiecultuur.  Ze geven elke dag vorm aan hoe er samengewerkt wordt, hoe mensen met elkaar omgaan en welke waarden echt voelbaar zijn tot op de werkvloer.

En tot slot functioneren ze als spiegels van de organisatie.  Ze zien wat werkt en wat schuurt, brengen signalen van de werkvloer naar boven en confronteren de top met de dagelijkse realiteit.

In het boek Leading from the Middle (Marichal, Segers & Sorgeloos, 2018) noemen de auteurs het midden de plek waar strategie en uitvoering elkaar ontmoeten, waar beslissingen betekenis krijgen en waar verandering werkelijk vorm krijgt.

Leidinggeven in het midden is balanceren tussen verschillende krachten. Middle managers krijgen verwachtingen van collega's, van boven én van onder, moeten resultaten boeken én mensen meenemen, stabiliteit bewaken én vernieuwing stimuleren.

Ze dragen veel verantwoordelijkheid, maar niet altijd formele macht. Daardoor steunen ze vooral op invloed, relaties en geloofwaardigheid.  Het midden is als het zenuwstelsel van de organisatie, alles loopt erdoorheen. En dat maakt de positie tegelijk krachtig en kwetsbaar.

Veel leiders in het middle management herkennen dat gevoel:

• je balanceert tussen druk van boven en de noden van je mensen en het team.
• je moet de strategische richting vertalen en verdedigen zonder altijd inspraak gehad te hebben.
• je voelt verantwoordelijkheid voor resultaten maar ook voor mensen.

Dat vraagt emotionele intelligentie, veerkracht en de moed en de kunst om in dialoog te blijven met alle lagen van de organisatie.

Leidinggeven in het midden vraagt voortdurend schakelen tussen stabiliteit en verandering, resultaat en relatie, top en werkvloer. Om dat evenwicht bewust te kunnen hanteren, onderscheiden Marichal, Segers & Sorgeloos (2018) vier sleutelrollen die middle managers helpen hun positie met meer inzicht en impact op te nemen: de Showrunner, de Verbindingsofficier, de Ruimtemaker en de Strategie-uitdager.

Elke rol heeft een eigen unieke bijdrage, specifieke activiteiten en typische uitdagingen. Samen maken ze zichtbaar hoe leiders in het midden wendbaarheid, verbinding en vernieuwing in balans houden.

1. De Showrunner

De Showrunner staat voor operationele continuïteit en implementatie van strategische verandering.  Hij of zij zorgt dat de dagelijkse werking vlot verloopt, bewaakt de processen en resultaten en organiseert tevens de implementatie van strategische veranderingen in de praktijk.

De Showrunner organiseert de uitvoering van strategie, vertaalt plannen naar concrete acties en begeleidt teams in hun uitvoering. Tegelijk inspireert, coacht, motiveert en faciliteert hij of zij medewerkers om betrokken te blijven en eigenaarschap te nemen.

De Showrunner is de ambachtsman van de organisatie: iemand die structuur brengt, zijn of haar vak beheerst en tegelijk mensen graag ziet. Maar zoals elk ambacht schuilt hier het gevaar van blijven hangen in routine, de uitdaging is om de dagelijkse uitvoering telkens opnieuw te combineren met vernieuwing en zingeving zodat het werk blijft bijdragen aan iets dat groter is dan de taak zelf.  Een sterke Showrunner blijft niet steken in het uitvoeren van taken, maar leidt ook zichzelf en anderen door verandering.

2. De Verbindingsofficier

De Verbindingsofficier vormt de brug tussen strategie en realiteit, tussen top en werkvloer.  Hij of zij synthesiseert de effecten van de gehanteerde strategie en voedt de top met inzichten over wat werkt, waar spanning zit en wat moet worden bijgestuurd.

In de praktijk zorgt de Verbindingsofficier ervoor dat informatie, ideeën en talenten tussen teams, afdelingen en niveaus kunnen uitgewisseld worden.  Hij of zij merkt waar verbinding ontbreekt, ziet waar patronen of dynamieken samenwerking in de weg staan en weet die thema’s bespreekbaar te maken op het juiste niveau.

De Verbindingsofficier beweegt zich als bruggenbouwer tussen hemel en aarde: hij of zij verbindt strategie met realiteit, maar moet waken voor het verliezen van de eigen stem. De kunst is betekenis te geven zonder slechts de echo van anderen te worden.

3. De Ruimtemaker 

De Ruimtemaker brengt organisatievernieuwing en innovatie tot stand.  Hij of zij creëert structurele bewegingsvrijheid voor medewerkers en teams, zodat zij kunnen experimenteren, leren en ondernemen binnen duidelijke doelstellingen en een helder kader.

De Ruimtemaker stimuleert vernieuwing in een psychologisch veilig klimaat, waar fouten gezien worden als kansen om te leren. Hij of zij nodigt uit tot dialoog, stimuleert nieuwsgierigheid en helpt medewerkers hun eigen verantwoordelijkheid te nemen in het ontwikkelen van nieuwe werkwijzen of oplossingen.

De Ruimtemaker is de hoeder van innovatie, de tuinier die de aarde omwoelt om nieuw leven te laten ontstaan. Hij of zij beheerst de paradox van vrijheid binnen kaders: ruimte geven zonder richting te verliezen.

4. De Strategie-uitdager

De Strategie-uitdager daagt de organisatie uit om haar koers kritisch te bekijken en zich voortdurend te vernieuwen.  Hij of zij zet structurele organisatievraagstukken op de agenda van de top, brengt nieuwe perspectieven binnen en initieert strategische vernieuwing waar dat nodig is.

De Strategie-uitdager vertaalt uitdagingen in haalbare claims: complexe vraagstukken worden herleid tot concrete, bespreekbare acties die verandering mogelijk maken.  Daarbij weet hij of zij stakeholders politiek vaardig in beweging te brengen, met respect voor verschillende belangen maar met een duidelijke focus op vooruitgang.

De Strategie-uitdager leert dansen met de macht: niet door te vechten, maar door allianties te smeden en het juiste moment te kiezen om beweging te creëren. Zo blijft hij of zij een loyale tegenspeler die vernieuwing mogelijk maakt.

Leiderschap in middle management vraagt om invloed zonder formele macht.  De meest effectieve leiders in het midden combineren strategie, empathie en lef.  Ze:

• denken mee over de lange termijn in plaats van enkel uit te voeren
• bouwen vertrouwen op door open communicatie in alle richtingen
• begeleiden verandering door betekenis te geven, niet door controle
• beïnvloeden via expertise, niet via hiërarchie
• coachen en versterken hun teams in plaats van te micromanagen

Maar ook organisaties spelen een rol. Ze helpen hun middle managers groeien door:

• hen vroeg te betrekken bij strategische beslissingen
• psychologische veiligheid te creëren, zodat dialoog mogelijk is
• administratieve ballast te verminderen
• netwerken en peercoaching te stimuleren

Alleen dan kan een middenmanager echt floreren.

De toekomst vraagt niet om meer controle, maar om meer betekenisgeving.  Middenmanagers zijn de betekenisgevers van de organisatie: ze helpen mensen begrijpen waarom iets belangrijk is, wat verandering betekent en hoe het past in het grotere geheel.

Hun kracht ligt niet in positie, maar in hun vermogen om relaties te bouwen, spanningen te dragen en samenwerking te creëren.  Zo wordt het midden niet langer een doorgeefluik, maar het kloppend hart van wendbaar leiderschap.

Sta even stil bij de balans tussen de vier rollen.

• Welke rol herken jij spontaan als jouw natuurlijke kracht en waar verlies je soms energie?
• Welke rol komt zelden aan bod in je dagelijkse realiteit en wat zegt dat over de context waarin je werkt?  Misschien is het niet enkel een kwestie van willen of kunnen, maar ook van mogen.
• Wat zou er veranderen als er in jouw organisatie meer ruimte was voor die ontbrekende rol?

Wil je de vier rollen concreet vertalen naar jouw dagelijkse praktijk?  In de opleiding Leiderschap voor Middle Management onderzoek je waar jij vandaag staat, welke rollen je energie geven en hoe je de samenwerking tussen top en werkvloer versterkt.  Een inspirerende dag vol herkenning, reflectie en praktische tools om je leiderschap vanuit het midden te verdiepen.

Ben je op zoek naar een andere leiderschapstraining? Bekijk dan het overzicht van onze opleidingen voor leidinggevenden.