Wat is Internal Family Systems (IFS)?

Organisaties werken vandaag in een omgeving die sneller verandert en minder voorspelbaar is dan ooit. Digitalisering, geopolitieke onzekerheid, maatschappelijke verwachtingen en hybride werkvormen maken besluitvorming complexer. Teams zijn diverser. Mensen werken vaker over functies en disciplines heen. Alles en iedereen staat onder druk.

Leiders komen daardoor terecht in situaties waar verschillende belangen, perspectieven en emoties samenkomen.

• Ze geven richting zonder alle informatie te hebben.
• Ze nemen beslissingen terwijl de context blijft verschuiven.
• Ze bewaken resultaten en blijven tegelijk werken aan betrokkenheid en verbinding.
• Ze gaan om met weerstand, spanning en uiteenlopende verwachtingen.
• Ze blijven koers houden terwijl belangen en prioriteiten veranderen.

Ook de rol van de leider verandert. De leider is steeds minder degene die de antwoorden paraat heeft. Hij of zij wordt steeds meer degene die gesprekken mogelijk maakt, spanning kan verdragen en verschillen laat bestaan zonder ze meteen te moeten oplossen.

Dat vraagt analytische scherpte. Maar het vraagt ook innerlijke stevigheid.

De echte ontwikkelvraag wordt dan: hoe blijf ik met veerkracht en helderheid functioneren in een omgeving die voortdurend verandert en minder voorspelbaar wordt?

Leiderschapsontwikkeling focust vaak op zichtbaar gedrag: communiceren, delegeren, inspireren, strategisch denken. Terecht natuurlijk, dat blijft belangrijk. Tegelijk wordt steeds duidelijker dat gedrag niet losstaat van wat er in iemands binnenwereld gebeurt.

Onder druk reageren we op verschillende manieren. We worden alerter. We voelen meer behoefte aan controle. We trekken ons terug. Of we versnellen net in onze beslissingen. Zulke reacties ontstaan niet zomaar. Ze worden mee gevormd door patronen die we als kind en later in ons leven ontwikkelden om met situaties om te gaan en die we meenemen in onze professionele rol.

Wanneer je je eigen innerlijke systeem beter leert kennen, groeit je bewustzijn over wat er op zulke momenten in je geactiveerd wordt. Welk deel in jou neemt de leiding? Vanuit welke innerlijke positie reageer je? En welke andere mogelijkheden heb je?

Internal Family Systems (IFS) biedt een kader om dat innerlijke systeem zichtbaar te maken, te begrijpen en er bewuster mee te werken.

Een eerste stap is erkennen dat de menselijke psyche geen homogeen geheel is. De meeste mensen herkennen dat ze verschillende neigingen tegelijk in zich dragen. Bijvoorbeeld:

• een deel dat vooruit wil en een deel dat twijfelt.
• een deel dat harmonie zoekt en een deel dat duidelijke grenzen wil stellen.
• een deel dat rust wil en een deel dat ja zegt tegen extra werk.
• een deel dat zekerheid wil en een deel dat nieuwe kansen wil grijpen.
• een deel dat erkend wil worden en een deel dat liever op de achtergrond blijft.

In plaats van die innerlijke verschillen te zien als tegenstrijdigheid, kan je ze bekijken als een systeem. Net zoals een organisatie bestaat uit verschillende functies met elk hun rol, bestaat ook onze binnenwereld uit verschillende psychologische “delen” met elk een functie.

Zolang alles goed loopt, merk je die verschillende delen vaak minder op. Maar zodra er druk of onzekerheid ontstaat, worden ze zichtbaarder.  Wanneer de spanning stijgt, komen sommige delen sterker op de voorgrond. Bijvoorbeeld:

• een deel dat veiligheid wil bewaken, neemt meer controle.
• een deel dat erkenning belangrijk vindt, wordt gevoeliger voor kritiek.
• een deel dat harmonie wil bewaren, vermijdt conflict.

Wat als we deze innerlijke processen niet zien als vaste karaktertrekken, maar als beschermingsstrategieën die met elkaar samenwerken en elkaar beïnvloeden?  Strategieën die ooit helpend waren. Die we geleerd hebben. En die we blijven inzetten, vaak zonder het te merken.

Internal Family Systems vertrekt precies vanuit die systemische kijk op onze binnenwereld.

Internal Family Systems werd ontwikkeld door Richard C. Schwartz in de jaren tachtig. Het model ontstond binnen de psychotherapie. De onderliggende principes blijken breder toepasbaar in alle contexten waar menselijke interactie centraal staat, zoals in organisaties.

IFS vertrekt vanuit drie kernideeën:

1. Onze psyche bestaat uit verschillende delen, ook wel “subpersoonlijkheden” genoemd.
2. Elk deel heeft een positieve, beschermende bedoeling.
3. Naast die delen heeft ieder mens ook een regulerende kern: het “Self”.

De verschillende delen in ons hebben elk hun eigen rol. Sommige delen willen controle houden en risico’s beperken. Andere delen reageren snel wanneer er spanning ontstaat. Nog andere delen dragen kwetsbaarheid of herinneringen uit het verleden met zich mee.

Het Self verwijst naar een innerlijke staat waarin je minder automatisch reageert vanuit bescherming of verdediging. Je handelt dan meer vanuit rust, helderheid en verbinding. Het gaat niet om perfect of ideaal zijn, maar om een merkbare kwaliteit van innerlijke stabiliteit.

IFS geeft woorden en structuur om die verschillende delen in jezelf te herkennen en te begrijpen. Zo kan je bewuster kiezen vanuit welke innerlijke positie je handelt, zowel in je eigen beslissingen als in je contact met anderen.

In een professionele context keren bepaalde patronen vaak terug: een sterk verantwoordelijkheidsgevoel, hoge standaarden, behoefte aan duidelijkheid, terughoudendheid bij conflict of net uitgesproken directheid. Ze dragen bij aan prestaties en betrouwbaarheid.

Vanuit IFS kunnen we dit begrijpen als beschermingsstrategieën. Ze zijn ooit ontstaan om veiligheid, erkenning of voorspelbaarheid te creëren. Wat vroeger helpend was, nemen we mee in ons volwassen leven en dus ook in ons werk.

Een sterk verantwoordelijkheidsgevoel kan bijvoorbeeld ontstaan vanuit een vroege overtuiging dat je pas waardevol bent wanneer je het goed doet voor anderen. In een organisatie vertaalt zich dat in inzet, betrouwbaarheid en hoge standaarden. Tegelijk kan het leiden tot overbelasting of burn-out.

Een sterke behoefte aan structuur kan verbonden zijn met de ervaring dat duidelijkheid veiligheid geeft. Professioneel zie je dat terug in sterke planningsvaardigheden en aandacht voor risico’s. Maar het kan ook omslaan in controledrang.

Wie sterk inzet op harmonie in een team, kan ooit geleerd hebben dat verbinding veiligheid brengt. In organisaties uit zich dat in verbindend leiderschap en aandacht voor samenwerking. En soms ook in het vermijden van conflict of moeite om grenzen te stellen.

Een leider die snel beslist en weinig aarzelt, kan een deel in zich hebben dat onzekerheid moeilijk verdraagt en daarom kiest voor daadkracht. Dat zorgt voor tempo en duidelijkheid. En het kan ook betekenen dat nuance of langetermijngevolgen minder aandacht krijgen.

In al deze voorbeelden zien we kwaliteiten. Tegelijk zien we dat strategieën die ooit helpend waren en nog steeds waardevol zijn, ook schaduwkanten kunnen hebben.

IFS nodigt uit om deze strategieën te zien als delen van een innerlijk systeem met een beschermende functie. Groei begint bij bewustwording. Wanneer je die beschermingsstrategieën herkent en de delen laat evolueren, ontstaat ruimte om ze bewuster in te zetten in plaats van er automatisch door gestuurd te worden.

Naar binnen kijken en aan jezelf werken wordt vaak gezien als iets voor je privéleven. Iets wat je in je “eigen tijd” doet. Maar in werkelijkheid raakt het de kern van hedendaags leiderschap.

Wie zijn innerlijke systeem beter leert kennen, leert ook herkennen welke beschermingsstrategieën in bepaalde situaties actief worden. Je merkt sneller wat er in je gebeurt. En je kan bewuster kiezen vanuit welke innerlijke positie je handelt.

Internal Family Systems biedt hiervoor een helder ontwikkelkader. Het geeft taal en structuur om innerlijke dynamiek te begrijpen, zonder die meteen te problematiseren. Het helpt om automatische reacties om te zetten in bewuste keuzes.

Die persoonlijke groei blijft niet beperkt tot jezelf. Organisatiecultuur ontstaat uit de manier waarop mensen met elkaar omgaan en dus uit de interactie tussen hun innerlijke systemen. Wanneer bepaalde beschermingsstrategieën sterk aanwezig zijn in een team, beïnvloeden ze hoe dat team functioneert.

Wanneer controle en voorspelbaarheid belangrijk zijn, worden beslissingen vaak zorgvuldig, data-gedreven en risicomijdend genomen. Dat kan kwaliteit en stabiliteit versterken. En het kan innovatie afremmen.

Wanneer harmonie centraal staat, verlopen gesprekken respectvol en verbindend. Tegelijk kan het moeilijker worden om spanningen open te benoemen of duidelijke verschillen uit te spreken.

Wanneer daadkracht en snelheid domineren, ontstaat tempo en duidelijkheid. Maar vertraging of nuance kan dan als storend worden ervaren.

Het gaat niet om goed of fout. Het gaat om begrijpen welke innerlijke strategieën in een team veel invloed hebben en hoe ze samenwerking en besluitvorming kleuren.

Hoe steviger leiders vanbinnen staan, hoe groter de kans dat teams spanning kunnen verdragen, verschillen kunnen onderzoeken en met meer flexibiliteit kunnen samenwerken.

In een wereld die steeds complexer wordt, hangt leiderschap niet alleen af van strategie. Het hangt ook af van innerlijke maturiteit. IFS biedt een manier om die maturiteit bewust te ontwikkelen, ten voordele van jezelf én van de organisatie.

IFS blijft niet bij inzicht alleen. Wanneer je je innerlijk systeem beter leert begrijpen, verandert ook je handelen en je (persoonlijk) leiderschap.

• Je herkent sneller wanneer een beschermingsdeel het overneemt.
• Je reageert minder automatisch defensief op kritiek.
• Je kan spanning langer verdragen zonder meteen te controleren of te vermijden.
• Je maakt keuzes vanuit meer rust en helderheid.
• Je merkt wanneer je handelen gestuurd wordt door angst, behoefte aan erkenning of drang naar zekerheid.

Dat heeft gevolgen voor hoe je functioneert in je werk.  

• Je communiceert minder vanuit impuls en meer vanuit afstemming.
• Je gaat bewuster om met conflict en verschil.
• Je kan beslissingen nemen zonder dat angst of controledrang het stuur volledig overnemen.

En dat blijft niet bij jou alleen. Wanneer leiders en professionals innerlijk steviger staan, ontstaat er meer veiligheid, meer openheid en meer wendbaarheid in teams. Innerlijke maturiteit werkt door in samenwerking, besluitvorming en organisatiecultuur.

IFS helpt dus niet alleen individuen groeien. Het ondersteunt ook duurzamer en evenwichtiger functioneren van teams en organisaties.  Dat betekent niet dat spanning verdwijnt. Het betekent dat je er bewuster mee omgaat.  En precies daar zit de kracht voor leiderschap, coaching en samenwerking.

Bij HRD Academy organiseren we drie trajecten rond Internal Family Systems, telkens met een andere focus:

• IFS (Internal Family Systems) in coaching en begeleiding: voor coaches, begeleiders en professionals die IFS willen integreren in hun praktijk.
• IFS (Internal Family Systems) in leiderschap en organisaties: voor leidinggevenden en organisatieprofessionals die IFS willen inzetten als ontwikkelkader in organisaties.
• IFS (Internal Family Systems) en zelfontwikkeling: voor wie het eigen innerlijke systeem grondig wil verkennen en verdiepen.

Elk traject vertrekt vanuit dezelfde kernprincipes en vertaalt ze naar een specifieke professionele context. Zo ontwikkel je niet alleen inzicht, maar ga je ook concreet en op maat van je eigen praktijk met IFS aan de slag.