Van het Klooster van Beervelde tot het Leerklooster

Het Leerklooster in Beervelde, vandaag de thuisbasis van HRD Academy, is gevestigd in het historische Klooster van Beervelde. Dit karaktervolle gebouw, dat sinds 1879 een centrale rol speelt in het onderwijs- en gemeenschapsleven van het dorp, begon als een sobere meisjesschool en een klooster voor de Zusters van het Heilig Hart van Maria. Doorheen meer dan een eeuw kreeg het gebouw verschillende functies, maar het bleef altijd een plek waar leren, vorming en zorg samenkwamen.

Wanneer je vandaag door het Leerklooster wandelt, voel je dat dit geen gewoon gebouw is. De muren, de tuin, de kapel en zelfs de stilte dragen een geschiedenis in zich die meer dan een eeuw teruggaat. Die geschiedenis begint in 1879, in een tijd waarin onderwijs voor meisjes geen vanzelfsprekendheid was, en waarin armoede, geloof en gemeenschapszin diep met elkaar verweven waren.

In de tweede helft van de 19de eeuw groeit in Beervelde de bezorgdheid over het onderwijs voor meisjes. Jongens konden terecht in scholen van de staat of de gemeente, maar voor meisjes was het aanbod beperkt en vaak zwak. E.H. De Backer, pastoor van de parochie Sint-Daniel, besloot dat dit anders moest. Hij wilde in zijn parochie een volwaardige katholieke meisjesschool oprichten.

Hij richtte zich tot bisschop Henricus van Gent, die het plan ondersteunde en drie zusters van de Zusters van het Heilig Hart van Maria uit Nederbrakel naar Beervelde stuurde. Deze congregatie stond bekend om haar inzet voor onderwijs en opvoeding van meisjes.

Met steun van de bevolking en met hulp van Petrus De Meyer werd een stuk grond aangekocht. Daarop verrees een eenvoudig kloostergebouw met drie klaslokalen. Het project stond ook onder de bescherming van het vrijzinnig onderwijsnet dat was opgezet door graaf Karel de Kerchove de Denterghem, wat de school een zekere juridische en politieke verankering gaf.

De omstandigheden waren echter primitief. Toen de school op 1 oktober 1879 haar deuren opende, was het gebouw nauwelijks afgewerkt. Er waren geen vloeren, geen ramen, alleen buitendeuren. De leerlingen zaten letterlijk in een kale ruimte. Pastoor De Backer noemde het gebouw daarom het “stalletje van Bethlehem”.

Maar de zusters keken verder dan de muren. Moeder Philomena, één van de eerste zusters, sprak woorden die later vaak werden geciteerd in Beervelde: “Wat op armoede gebouwd is, gaat zeker vooruit.”  Die uitspraak werd het morele kompas van het jonge klooster.

Vanaf het begin stroomden meisjes toe. De school was exclusief voor meisjes; jongens moesten naar de gemeenteschool. Voor veel gezinnen betekende dit klooster de eerste echte kans op degelijk onderwijs voor hun dochters.

Niet alleen lessen in lezen, schrijven en rekenen werden gegeven. De zusters vormden ook het karakter: orde, inzet, netheid, zorg voor elkaar en geloof kregen evenveel aandacht als schoolse kennis. Dat maakte de school bijzonder in een tijd waarin meisjesonderwijs vaak als bijkomstig werd gezien.

Het klooster groeide mee met de noden van het dorp. In 1890 schonk Mevrouw Fierens een stuk grond naast de school. Kort daarna deed ook de familie Imschot-Van Nieuwenhuyze hetzelfde. Dankzij die schenkingen konden nieuwe klaslokalen en speelruimtes worden aangelegd.

Het klooster werd stilaan een plek waar generaties meisjes niet alleen leerden, maar ook hun eerste sociale netwerk opbouwden. Voor veel kinderen uit armere gezinnen was het klooster ook een veilige plek waar ze structuur en zorg kregen.

De inzet van de zusters bleef niet beperkt tot de dorpskern. In 1903 slaagden pastoor Verhelst en de familie Rooman-d’Erbure erin om op de wijk Magret een lagere school en een kleuterschool te openen. Daardoor konden ook kinderen uit die wijk onderwijs volgen zonder lange afstanden te moeten afleggen.

In 1908 kwamen daar een bewaarschool en later een huishoudschool bij. Dat was in die tijd van groot belang. Meisjes leerden er niet alleen koken, naaien en huishoudkunde, maar ook zelfstandigheid, verantwoordelijkheid en praktische levensvaardigheden. Voor velen betekende dat een echte sociale opstap.

De school bleef groeien. In 1931 telde ze negen lagere klassen en vier kleuterklassen.  Beervelde had daarmee een van de meest uitgebreide meisjesscholen in de regio.

Krantenartikels uit de jaren zeventig laten zien hoe diep de zusters verweven waren met het leven in Beervelde. Hun rol reikte veel verder dan het klaslokaal. Ze stonden bekend als vaste gezichten in het dorp en als mensen bij wie men terechtkon, niet alleen voor onderwijs, maar ook voor begeleiding, steun en moreel houvast.

Ze waren actief als:

• catechisten voor kinderen en jongeren,
• begeleiders van zondagsscholen,
• organisatoren van naai- en handwerkscholen,
• en steunfiguren voor gezinnen die het financieel of sociaal moeilijk hadden.

In de berichtgeving uit die tijd wordt benadrukt hoe vanzelfsprekend hun aanwezigheid was. De zusters maakten deel uit van het dagelijkse ritme van het dorp. Hun eenvoudige manier van leven, hun herkenbare habijt en hun vaste wandelingen tussen klooster, school en kerk maakten hen tot een vertrouwd beeld in het straatleven van Beervelde.

Ze leefden sober en met weinig comfort, maar stonden bekend om hun beschikbaarheid en inzet. Bij hun afscheid werd herhaald hoezeer zij jarenlang een stille maar stabiele steunpilaar waren geweest voor vele kinderen en gezinnen. Niet als opvallende figuren op de voorgrond, maar als mensen die dag na dag aanwezig waren, lesgaven, luisterden en meedroegen.

Een handgeschreven kroniek (ik denk van pastoor Van Malderen, rond 191974) vermeldt dat ook tijdens de Eerste Wereldoorlog het klooster en de school in Beervelde bleven functioneren. Ondanks de moeilijke omstandigheden en het gebrek aan middelen bleven de zusters lesgeven en instaan voor de kinderen.

Het onderwijs werd, waar mogelijk, voortgezet en er waren in die jaren nog steeds tientallen leerlingen. Dat onderstreept hoe groot de inzet van de zusters was en hoe belangrijk hun school voor de gemeenschap bleef, zelfs in een periode van grote onzekerheid.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bleef het klooster in Beervelde functioneren als onderwijs- en kloostergemeenschap. De school bleef draaien, en de zusters bleven lesgeven en wonen in het gebouw. Maar na de oorlog begon het onderwijslandschap in Beervelde langzaam te veranderen.

Nieuwe, modernere schoolgebouwen werden elders in het dorp opgetrokken. Die boden meer comfort, betere infrastructuur en ruimere lokalen dan het oude kloostergebouw, dat steeds meer begon te verouderen. De oorspronkelijke klaslokalen van het klooster werden daardoor minder intensief gebruikt voor regulier onderwijs en kregen andere functies. Zo werden delen van het gebouw onder meer in gebruik genomen door de Chiro, wat het klooster een nieuw, meer jeugdgericht leven gaf.

Het klooster zelf bleef echter bewoond. De zusters bleven er leven volgens hun roeping, ook al nam hun aantal jaar na jaar af. De gemeenschap werd kleiner, ouder en kwetsbaarder, maar bleef trouw aan haar aanwezigheid in Beervelde.

In 1973 vond een belangrijk kantelmoment plaats. Zuster Yvonne, de laatste overste van het klooster, droeg de leiding van de school over aan mevrouw Van Daele. Daarmee kwam een einde aan bijna een eeuw waarin het onderwijs in Beervelde rechtstreeks door de zusters was geleid.

Voor het eerst kwam de school volledig in handen van leken. Dat moment werd in de bronnen beschreven als een symbolische breuk: het onderwijs ging verder, maar het klooster als religieuze gemeenschap begon zijn functie te verliezen.

Op 19 augustus 1974 werd het klooster officieel gesloten. Door het tekort aan nieuwe roepingen konden de Zusters van het Heilig Hart van Maria hun gemeenschap in Beervelde niet langer in stand houden. In totaal hadden 88 zusters hier gewerkt sinds 1879 — een indrukwekkend aantal, dat bijna een eeuw aanwezigheid vertegenwoordigde.

Krantenartikels uit die periode beschrijven hoe het afscheid werd beleefd als een gebeurtenis die het hele dorp raakte. De zusters werden ontvangen op het gemeentehuis, kregen een herdenkingsplaat, en hun namen werden publiek genoemd en geëerd. Het was geen administratief einde, maar een emotioneel en gemeenschappelijk moment, waarin dankbaarheid, respect en verdriet samenkwamen. Voor veel inwoners voelde het alsof een stuk van hun vertrouwde dorpsleven verdween.

Uit een handgeschreven afscheidsrede van pastoor E.H. Van Malderen over het afscheid van de zusters in 1974 kunnen we afleiden hoe groot de waardering voor hun werk was. In deze tekst benadrukt hij hun toewijding, hun inzet voor de jeugd van Beervelde en de betekenis die hun aanwezigheid voor de parochie had gehad.

Tussen 1879 en 1974 hebben in totaal 88 zusters van het Heilig Hart van Maria in het klooster van Beervelde geleefd en gewerkt. Zij kwamen uit verschillende delen van België en bleven soms enkele jaren, soms tientallen jaren. Samen vormden zij de ruggengraat van de school, de parochiale werking en de zorg voor meisjes en gezinnen in het dorp.

De handgeschreven registers bewaren hun namen, geboortejaren en loopbanen, en tonen hoe het klooster doorheen bijna een eeuw gedragen werd door een voortdurende stroom van zusters die elkaar opvolgden.

Voor zover ik het goed heb kunnen lezen uit een kopie van het handgeschreven register van de zusters, zijn dit hun namen, chronologisch volgens binnenkomst in het Klooster van Beervelde: Ignace, Lutgarde, Bonaventure, Godelieve, Amanda, Colombe, Alfonse, Gertude, Coleta, Euphrasie, Jeanne, Eugenia, Pia, Maurice, Amata, Dianise, Valentine, Nalburge, Irène, Leveandie, Latitia, Ambrosie, Augustine, Elisabeth, Pauline, Justine, Sylvie, Angeline, Agnès, Norberta, Melanie, Romanie, Hilarine, Borgia, Lutgarde, Eulabie, Laura, Claudine, Hubertine, Theofane, Sidonie, Alma, Leno, Daniëlle, Adèle, Mila, Hildegarde, Lucienne, Helène, Marie Hedwine, Verona, Lanchada, Romana, Lutgarde, Irène, Rodriguez, Emilia, Raymonda, Hortense, Philemon, Gerardine, Huberta, Agnès, Françoise, Palmyre, Abruce, Clara, Justine, Severina, Bertine, Nathalie, Liberta, Alberta, Angèle, Aleydis, Aloysia, Dominique, Amelberga, Lutgard, Hilaire, Gemma, Celeste, Cara, Yvonne en Jozefine.

Na het vertrek van de zusters bleef het kloostergebouw achter in een staat van verval. Het was leeg, koud en niet meer aangepast aan hedendaags gebruik. In november 1974 namen Rogier De Corte en Mieke Van Hecke het gebouw in huur.

Zij maakten het opnieuw bewoonbaar en brachten er hun woning en kantoor onder. Daarmee begon een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het klooster. School en klooster werden voortaan volledig gescheiden: de school bleef elders functioneren, terwijl het oude kloostergebouw een nieuwe invulling kreeg.

Toch bleef de toekomst van het gebouw onzeker. Kerk en overheid stonden een verkoop niet toe, omdat men de mogelijkheid wilde openhouden dat vrouwelijke religieuze gemeenschappen ooit zouden terugkeren. Het klooster bleef dus formeel religieus eigendom, terwijl het in de praktijk een burgerlijke en professionele functie kreeg.

Dankzij Rogier De Corte en Mieke Van Hecke bleef het gebouw echter bewaard, bewoond en onderhouden. Zonder hun ingreep had het klooster waarschijnlijk verder vervallen of leeggestaan.

In 1989 kwam er eindelijk duidelijkheid over de toekomst van het klooster. Na jaren van onzekerheid konden Rogier De Corte en Mieke Van Hecke het gebouw aankopen. Daarmee werd het klooster voor het eerst sinds het vertrek van de zusters opnieuw één samenhangend geheel met zijn omgeving.

Tegelijk met de aankoop werden ook de omliggende gronden herschikt. Een deel van de tuin achter het klooster, een stuk aan de kant van de nieuwe school en het vroegere chiro-basketplein werden samengebracht. Daardoor ontstond opnieuw een coherent domein rond het oude kloostergebouw. Wat jarenlang versnipperd was geweest, werd weer één plek met een duidelijke ruimtelijke identiteit.

Deze stap maakte het mogelijk om niet alleen het gebouw, maar ook zijn omgeving opnieuw doordacht vorm te geven.

Na de aankoop werd een ambitieus renovatieproject opgestart. In 1990 werd architect Ro Berteloot uit Gent aangesteld om het klooster te herdenken en te hertekenen. In mei 1991 begonnen de werken, die ongeveer een jaar zouden duren.

Een aantal verouderde en functioneel geworden bijgebouwen werd afgebroken: de vroegere bibliotheek en schoolrefter, de chirolokalen en de stallen in de tuin. Daardoor kwam het oorspronkelijke kloostergebouw opnieuw vrij te staan in het landschap.

Het klooster zelf kreeg een volledig nieuw uiterlijk en interieur. De gevels werden voorzien van ramen met bogen, blauwe hardsteen en glas-in-lood. Binnenin werd gekozen voor een uitgesproken art-deco-afwerking, die het gebouw een nieuwe elegantie en samenhang gaf, zonder zijn historische karakter te verliezen.

Ook de buitenruimte werd grondig hertekend. Samen met landschapsarchitect Willy De Vlieger werd de tuin aangelegd als een strakke Franse tuin met leilinden en een openluchttheater aan de zijkant. Het klooster werd zo opnieuw een plek waar architectuur, natuur en ontmoeting samenkwamen.

De kapel bleef in haar oorspronkelijke vorm behouden, maar kreeg een nieuwe functie. De religieuze objecten verdwenen en de ruimte werd ingericht als bureau, waardoor het gebouw een nieuw professioneel leven kreeg, zonder zijn verleden uit te wissen.

Na de renovatie bleef het klooster bewoond door Rogier De Corte en Mieke Van Hecke en hun 4 kinderen, die er woonden en werkten tot april 2014. 

In 1992 kreeg de kloostertuin er een opvallend element bij. Willem Vermandere kwam toen zelf naar Beervelde om zijn beeld “Ik koester mij in de maan” te plaatsen op een kleine terp bij de vijver. Het werk maakt sindsdien deel uit van het domein rond het klooster.

Wie vandaag door de tuin wandelt, kan het beeld daar nog altijd terugvinden als een stille getuige van die periode van herinrichting en vernieuwing van het Leerklooster.

In april 2014 kreeg het historische Klooster van Beervelde een nieuwe bestemming. In dat jaar werd het gebouw aangekocht door HRD Academy, dat er het Leerklooster van maakte: een professionele leer- en ontmoetingsplek voor opleidingen, coaching en ontwikkeling. Na bijna een eeuw als meisjesschool en kloostergemeenschap, en daarna tientallen jaren als woon- en werkplek van Rogier De Corte en Mieke Van Hecke, begon zo een nieuw hoofdstuk in de geschiedenis van het gebouw.

In de eerste jaren na de start van het Leerklooster stond ook Liesbet Laroy in voor de inkleding en het interieur van het gebouw en begeleidde zij mee de verdere uitbouw van het Leerklooster.

Het Leerklooster is vandaag niet alleen de thuisbasis van HRD Academy, maar ook een vergader- en seminarielocatie voor organisaties die op zoek zijn naar een rustige en inspirerende omgeving. Het gebouw ligt in de dorpskern van het landelijke Beervelde, vlak bij Gent, en combineert de uitstraling van een historisch klooster met het comfort van een modern leercentrum.

Het domein beschikt over drie ruime vergaderzalen, die flexibel kunnen worden ingericht voor seminaries, workshops, presentaties, trainingen, bestuursvergaderingen en teamdagen. Daarnaast zijn er drie kleinere ruimtes die gebruikt worden als break-outrooms, coachingruimtes, gespreksruimtes of flexibele werkplekken. Alle zalen zijn uitgerust met professionele faciliteiten zoals scherm, beamer, wifi, flipcharts, pen en papier, zodat bijeenkomsten vlot kunnen verlopen.

Naast de werkruimtes kunnen gebruikers van het Leerklooster ook terecht in de verschillende tuinen en op het terras, die uitnodigen tot pauzes, informele gesprekken of een moment van rust tussen de sessies door. Catering kan worden voorzien in de vorm van lichte, gezonde en duurzame maaltijden, met standaard een onthaalhoekje met fruit, zoete versnaperingen en warme en koude dranken. Wie dat wenst, kan ook een lunch op maat laten verzorgen.

Dankzij de ligging vlak bij het Park van Beervelde kunnen deelnemers tijdens de pauzes een korte wandeling maken. Het Leerklooster is bovendien vlot bereikbaar: het ligt op één kilometer van afrit 11 Beervelde-Lochristi op de E17, op wandelafstand van het station van Beervelde, en beschikt over parkeermogelijkheden in de straat en in de buurt, inclusief een openbare laadpaal.

Zo is het Leerklooster vandaag een plek waar mensen samenkomen om te leren, te werken en te reflecteren, in een gebouw dat al sinds 1879 een rol speelt in het vormen van mensen en gemeenschappen.

• Tekst van Dirk Van Nieuwenhuyze over De Zusters van het Heilig Hart van Maria te Nederbrakel.
• Enkele foto's van Marcel Vergaelen.
• Enkele bronnen en getuigenissen van Rogier De Corte en Mieke Van Hecke.
• Enkele krantenartikels van 1976-1980.
• Een handgeschreven tekst over de schoolstrijd in Beervelde, waarschijnlijk door pastoor EH Van Malderen.
• Een handgeschreven afscheidstoespraak door EH Van Malderen, pastoor Beervelde uit 1976 bij het afscheid van de zusters.